Ο Nolan ετοιμάζει την Οδύσσεια. Θα καταφέρει να μεταφράσει το νόημα αυτών των 3 ελληνικών λέξεων;
Όταν ένας Αμερικανός ή ένας Βρετανός ακούει τη λέξη “Odyssey”, στο μυαλό του πλάθει απλά μια εντυπωσιακή περιπέτεια. Όμως το έπος του Ομήρου δεν είναι απλά μια σειρά από επικίνδυνες δοκιμασίες. Είναι μια ολόκληρη κοσμοθεωρία.
Και εδώ γεννιέται το μεγάλο ερώτημα: Θα μπορέσει ο Christopher Nolan να μεταφέρει το βάθος του ομηρικού έπους;
Η απάντηση κρύβεται σε 3 λέξεις που καμία ξένη γλώσσα δεν κατάφερε να μεταφράσει αυτούσια.
1. Πολύτροπος: Περισσότερο από ένα απλό “Clever”
Στις ξένες μεταφράσεις, ο Οδυσσέας περιγράφεται συχνά ως “man of many ways” ή απλά “clever”.
Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς.
Η λέξη Πολύτροπος δεν σημαίνει απλά έναν έξυπνο άνθρωπο. Περιγράφει τον άνθρωπο που:
- Προσαρμόζεται ακαριαία σε κάθε συνθήκη.
- Πέφτει, εφευρίσκει λύσεις από το μηδέν και επιβιώνει.
- Εκπροσωπεί την απόλυτη ευρηματικότητα και το πείσμα.
2. Ξενία: Η ιερή υποχρέωση που έγινε “Hospitality”
Αν ανοίξετε ένα αγγλικό λεξικό, η λέξη Ξενία μεταφράζεται ως “hospitality”.
Κι όμως, στην αρχαία Ελλάδα η φιλοξενία δεν ήταν μια απλή «ευγένεια» ή ένα καλό καλωσόρισμα.
Ήταν ιερός νόμος.
Ο άγνωστος ταξιδιώτης που χτυπούσε την πόρτα σου μπορεί να ήταν ένας θεός μεταμορφωμένος. Το να του ανοίξεις το σπίτι σου και να τον φιλέψεις ήταν ηθικό καθήκον απέναντι στους θεούς.
Πώς αποδίδεις μια τόσο βαριά ηθική έννοια με μια απλή λέξη; Εδώ φαίνεται η δύναμη της εξειδικευμένης μετάφρασης.
3. Νόστος: Η γλυκόπικρη λαχτάρα της επιστροφής
Στα αγγλικά θα το βρείτε ως “homecoming” ή “nostalgia”.
Αλλά ο Νόστος δεν είναι απλά η επιστροφή στο σπίτι. Είναι:
- Ο αγώνας να γυρίσεις εκεί που ανήκεις.
- Η γλυκόπικρη λαχτάρα που σε κρατάει ζωντανό στις καταιγίδες.
- Η παραδοχή ότι όταν φτάσεις, τίποτα δεν θα είναι πια το ίδιο.
Είναι το συναίσθημα που κινεί ολόκληρη την Οδύσσεια.
Η παγίδα της αυτοματοποιημένης μετάφρασης
Φανταστείτε να βάζατε την Οδύσσεια σε ένα αυτόματο πρόγραμμα μετάφρασης.
- Το «μήνιν ἄειδε θεά» θα γινόταν “sing the wrath, goddess”.
- Το «νόστιμον ἦμαρ» θα γινόταν “day of return”.
Θα είχατε τις λέξεις. Θα είχατε χάσει όμως την ποιότητα.
Το συμπέρασμα: Πίσω από κάθε λέξη υπάρχει μια ιστορία
Η Οδύσσεια δεν είναι ένα απλό roadtrip. Είναι η μάχη του ανθρώπου με τον χρόνο, τη λήθη και την απώλεια της ταυτότητας. Αν η νέα ταινία πετύχει, θα είναι επειδή κατάφερε να «μεταφράσει» τις αξίες της αρχαίας Ελλάδας στη γλώσσα του 21ου αιώνα.
Στο metafraseis24, πιστεύουμε ότι κάθε κείμενο έχει τη δική του Οδύσσεια.
Δεν στεκόμαστε στην επιφάνεια των λέξεων. Εμβαθύνουμε στο νόημα, την κουλτούρα και το συναίσθημα, προσφέροντας αποτελέσματα που ξεχωρίζουν.
Επικοινωνήστε μαζί μας στο info@metafraseis24.gr